Türkiye'de son yıllarda garip bir refleks oluştu.
Bir yabancı şirket "fabrika kuracağım" dediği anda memleketçe sevinmeye, umutlanmaya, manşet atmaya başlıyoruz. Oysa aynı anda kendi yerli firmalarımız artan enflasyon, yükselen üretim maliyetleri ve ağır finansman baskısı nedeniyle üretimi durduruyor, fabrikasını kapatıyor ya da yurt dışına taşıyor.
Burada durup şu soruyu sormak gerekiyor:
Kendi sanayicimizin kaçtığı bir ülkede, elin Çinlisi neden kalıcı yatırım yapsın?
Tekstil ve hazır giyim sektöründe yaşananlar hâlâ hafızalarda. Yıllarca Türkiye'nin istihdam yükünü taşıyan bu sektör, yüksek enerji maliyetleri ve işçilik giderleri nedeniyle Mısır'a taşındı. Fabrikalar gitti, makineler gitti, istihdam gitti. Devlet "yerli ve milli" söylemini sürdürürken, reel sektör başka bir gerçekle yüzleşti.
Bu tablo ortadayken Çinli otomotiv devi Chery'nin Samsun'a gelip milyar dolarlık yatırım yapmasını beklemek, açık konuşalım,fazlasıyla iyimser bir beklentiydi.
Son yıllarda Çinli otomotiv markaları Türkiye'ye hep aynı hikâyeyle geldi:
Büyük yatırım, binlerce kişilik istihdam, üretim üssü?
Manisa'da BYD, Samsun'da Chery.
Manşetler atıldı, beklentiler yükseldi, kamuoyuna umut pompalandı. Ancak sahaya bakıldığında tablo değişmedi:
Ne temel var, ne üretim hattı, ne de net bir takvim.
BYD örneği hâlâ ortada duruyor. Türkiye'de "fabrika kuruyor" algısıyla ciddi vergi avantajları sağladı. Satışlar patladı, pazar payı büyüdü. Ancak Manisa'daki arazide hâlâ sessizlik hâkim.
Buna karşın Macaristan'da işler farklı yürüdü. Anlaşmalar imzalandı, tesisler yükseldi. "Önümüzdeki günlerde makineler çalışmaya başlayacak" denilen noktaya gelindi. Yani laf değil, üretim konuşuluyor.
Demek ki mesele Çinli firmaların yatırım yapmaması değil.
Meselenerede yatırım yapmayı gerçekten ciddiye aldıkları.
Chery için Samsun'da da benzer bir tablo ortaya çıktı.
Tekkeköy Yeni Organize Sanayi Bölgesi'nde yaklaşık 1 milyar dolarlık yatırım konuşuldu. Arazi tahsis edildi, beklenti yükseldi, Samsun kamuoyuna "büyük fırsat" olarak sunuldu.
Ancak zaman geçti.
2026'nın Şubat ayına gelindi.
Sahada hâlâ tek bir somut adım yok. Diğer firmalar aynı bölgede inşaata başlarken, Chery cephesinden kamuoyunu tatmin edecek bir açıklama gelmedi. Ne temel atıldı, ne üretim takvimi paylaşıldı.
Ve artık gelinen noktada kamuoyunun aklındaki soru açık ve net:
Chery Samsun'a gerçekten yatırım yapacak mı?
Çinli otomotiv devleri açısından Türkiye bir üretim üssü değil,büyük ve cazip bir pazar.
Vergi avantajları, teşvikler ve fabrika vaadiyle algı oluşturuluyor. Satışlar yapılıyor, marka güçleniyor, pazar payı genişliyor.
Ama üretim söz konusu olduğunda tablo değişiyor.
Türkiye'de vaat veriliyor.
Avrupa'da fabrika kuruluyor.
BYD Türkiye'de satıyor, Macaristan'da üretiyor.
Chery Türkiye'de konuşuluyor, Samsun'da bekleniyor.
Bu bir tesadüf değil. Çinli şirketlerin küresel stratejisinin parçası. Devlet onayı, teknoloji transferi ve uzun vadeli çıkar hesabı yapılmadan tek bir çivi bile çakılmıyor.
Türkiye ise bu denklemde çoğu zaman"kolay pazar" olarak görülüyor.
Asıl sorun şu:
Kendi sanayicisini ülkede tutamayan bir ekonomi, yabancıdan neden kalıcı yatırım bekliyor?
Bugün yerli üretici maliyetlere dayanamayarak başka ülkelere giderken, Çinli bir devin burada risk almasını beklemek gerçekçi değil.
O yüzden baştan doğru koyalım:
Çinli Chery Samsun'a yatırım yapmaktan vazgeçmedi.
Zaten hiçbir zaman gelmeye niyetli değildi.
Yaptığı şey; fabrika vaadiyle pazara girmek, satışlarını artırmak ve avantaj sağlamak oldu.
Geriye kalan ise Samsun'da bekleyen bir arazi, yükselen hayal kırıklığı ve hâlâ cevabı verilmeyen sorular?
Saat işliyor.
Ama görünen o ki, bu saat Samsun için değil.