Davanın İstanbul sınırları içinde açılacak olması tek başına yeterli değildir. Yetkili mahkeme belirlenirken uyuşmazlığın türü, davalının yerleşim yeri, taşınmazın bulunduğu yer, işin yapıldığı yer veya eşlerin yerleşim durumu gibi ölçütler incelenir.
Genel kural davalının yerleşim yerini esas alsa da özel yetki kuralları farklı bir yerde dava açılmasına izin verebilir veya belirli bir yeri zorunlu kılabilir.
Dosyanın hangi yargı çevresinde açılması gerektiğini değerlendirmek isteyen kişileristanbul avukat sayfasında Av. Özgür Onbaşı tarafından sunulan hukuk davaları, iş hukuku, aile hukuku, sözleşme uyuşmazlıkları ve diğer hukuki hizmet alanlarını inceleyebilir. Bu değerlendirmede yalnızca tarafların adreslerine değil uyuşmazlığın hukuki niteliğine ve özel kanun hükümlerine de bakılması gerekir.
Yetki ile görev arasındaki fark nedir?
Görev, davaya hangi tür mahkemenin bakacağını belirler. Yetki ise görevli mahkemenin hangi yerdeki yargı çevresinde bulunması gerektiğini gösterir. Örneğin bir uyuşmazlığın aile, iş veya genel hukuk mahkemesinin görevine girmesi görev konusudur. Bu davanın İstanbul'un hangi yargı çevresinde açılacağı ise yetki konusudur.
Önce görevli mahkeme türü, ardından yer bakımından yetkili mahkeme belirlenmelidir. Yalnızca tarafların İstanbul'da bulunmasına dayanarak seçim yapmak doğru değildir. Aynı il içinde farklı ilçeler farklı yargı çevrelerine bağlı olabileceğinden davalının, işyerinin veya taşınmazın açık adresi önem taşır.
Uyuşmazlık türü | Öne çıkan yetki ölçütü | Dikkat edilmesi gereken nokta |
Genel hukuk davası | Davalının dava tarihindeki yerleşim yeri | Özel bir yetki kuralı varsa öncelikle o kural incelenir |
Taşınmazın aynına ilişkin dava | Taşınmazın bulunduğu yer | Bu yetki kesin olduğundan tarafların farklı bir yer seçmesi mümkün olmayabilir |
İş uyuşmazlığı | Davalının yerleşim yeri veya işin ya da işlemin yapıldığı yer | İş kazalarında ek yetki seçenekleri bulunabilir |
Boşanma veya ayrılık davası | Eşlerden birinin yerleşim yeri veya son ortak yaşam yeri | Son ortak yaşam yeri seçeneğinde kanundaki birlikte oturma koşulu aranır |
Sözleşmeden doğan dava | Genel yetkili yer veya sözleşmenin ifa edileceği yer | İfa yerinin sözleşmeye ve maddi hukuk kurallarına göre belirlenmesi gerekir |
Genel yetki kuralı nasıl uygulanır?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca genel yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir. Davacının İstanbul'da oturması, davalının başka bir yerde yerleşik olduğu her durumda İstanbul'da dava açılabileceği anlamına gelmez.
Yerleşim yeri yalnızca geçici olarak bulunulan adres değildir. Kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yer esas alınır. Şirketlere karşı açılan davalarda ise tüzel kişinin yerleşim yeri ve uyuşmazlığın şube işlemleriyle bağlantısı gibi unsurlar ayrıca değerlendirilir. Birden fazla davalının bulunduğu dosyalarda da davalılardan birinin yerleşim yeri belirli şartlarla yetkili olabilir.
Genel kural başlangıç noktasıdır. Sözleşmeden doğan davalarda ifa yeri, haksız fiil uyuşmazlıklarında olayın veya zararın meydana geldiği yer ve bazı özel dava türlerinde farklı bağlantı noktaları yetki sağlayabilir. Bu nedenle adres kontrolü yapılmadan önce talebin hukuki sebebi netleştirilmelidir.
İstanbul içinde doğru yargı çevresi neden önemlidir?
İstanbul tek bir yer mahkemesinden oluşan bir yargı çevresi değildir. İlçenin adı, tarafın kayıtlı adresi ve fiilen oturduğu yer aynı sonucu vermeyebilir. Ayrıca işin görüldüğü yer ile işverenin merkez adresi veya taşınmazın bulunduğu ilçe ile tarafların oturduğu ilçe farklı olabilir.
Örneğin davacı ve davalı İstanbul'da yaşasa bile uyuşmazlığın bağlı olduğu yargı çevresi taraflardan birinin tercihine göre serbestçe seçilemez. Dilekçe hazırlanmadan önce açık adreslerin, sözleşmedeki ifa yerinin, çalışma yerinin ve uyuşmazlık konusunun birlikte incelenmesi zaman kaybı riskini azaltır.
Taşınmaz davalarında hangi yer yetkilidir?
Taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin veya ayni hak sahipliğinde değişiklik doğurabilecek davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Tapu iptali ve tescil gibi mülkiyeti doğrudan etkileyen taleplerde tarafların başka bir yerde oturması bu kuralı değiştirmez. Taşınmazın zilyetliğine veya alıkoyma hakkına ilişkin bazı davalar da aynı kapsamda değerlendirilir.
Bununla birlikte taşınmazla bağlantılı her uyuşmazlık otomatik olarak kesin yetki kuralına girmez. Kira sözleşmesinden doğan bir alacak talebi ile mülkiyeti değiştirecek bir dava aynı nitelikte değildir. Davanın adı yerine talebin gerçekte hangi hakkı koruduğu incelenmelidir.
İş davalarında yetkili yer nasıl seçilir?
İş mahkemelerinde açılacak davalarda davalının dava tarihindeki yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. İşçi İstanbul'un bir ilçesinde çalışırken işveren şirketin merkezi başka bir yerde olabilir. Böyle bir durumda çalışma yeri ile işverenin yerleşim yeri ayrı yetki seçenekleri oluşturabilir.
İş kazasından doğan tazminat davalarında kazanın veya zararın meydana geldiği yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri de önem kazanabilir. İş sözleşmesine eklenen her yetki kaydı geçerli kabul edilmez. İş mahkemelerinin yetkisine ilişkin kanuni koruma, tarafların sözleşmeyle sınırsız biçimde değiştirebileceği bir alan değildir.
Boşanma ve aile davalarında yetki nasıl belirlenir?
Boşanma veya ayrılık davası eşlerden birinin yerleşim yerinde açılabilir. Alternatif olarak eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer de yetkilidir. Buradaki altı aylık koşul, geçmişte herhangi bir dönemde birlikte yaşanmasını değil davadan önceki son ortak yaşam yerini ilgilendirir.
Bu seçenekler nedeniyle İstanbul'da boşanma avukatı arayışında olan bir kişinin yalnızca kendi güncel adresine bakması yeterli olmayabilir. Diğer eşin yerleşim yeri ve son ortak yaşamın süresi de kontrol edilmelidir. Ayrıca boşanma için geçerli özel kuralın bütün aile hukuku uyuşmazlıklarına aynen uygulanacağı varsayılmamalıdır. Nafaka, velayet veya sonradan açılacak başka bir davada talebin niteliğine göre ayrı kurallar gündeme gelebilir.
Yanlış yerde dava açılırsa ne olur?
Kesin yetkinin bulunduğu davalarda mahkeme, yetkili olup olmadığını kendiliğinden değerlendirir. Kesin olmayan yetki kurallarında ise davalının usulüne uygun ve zamanında yetki itirazında bulunması gerekir. İtirazın kabul edilmesi veya kesin yetki eksikliğinin belirlenmesi, dosyanın yetkili yere gönderilmesi için ek işlemler yapılmasına neden olabilir.
Bu süreç yargılamanın esasına geçilmesini geciktirebilir. Gönderme işlemi için gerekli başvuruların yapılmaması ise davanın açılmamış sayılması gibi daha ağır sonuçlar doğurabilir. Yetki sorunu bazı dosyalarda zamanaşımı, hak düşürücü süre ve zorunlu başvuru aşamalarıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Dava açılmadan önce hangi bilgiler kontrol edilmelidir?
- Davalının dava tarihindeki yerleşim yeri ve açık adresi
- Uyuşmazlığın görevli mahkeme türü
- Dava için özel veya kesin bir yetki kuralının bulunup bulunmadığı
- Taşınmazın konumu ve talebin ayni hakkı etkileyip etkilemediği
- İşin fiilen yapıldığı yer ile işverenin yerleşim yeri
- Eşlerin güncel yerleşim yerleri ve son ortak yaşam bilgileri
- Sözleşmenin ifa yeri ve varsa yetki kaydının geçerliliği
- Dava öncesinde tamamlanması gereken zorunlu başvuru süreçleri
Av. Özgür Onbaşı'nın hukuk ofisi Abdurrahman Gazi Mahallesi Bennur Sokak No:17-19 İç Kapı No:7 Sancaktepe İstanbul adresinde faaliyet göstermektedir. Ancak avukatın veya hukuk ofisinin adresi tek başına davanın o yerde açılması için yetki oluşturmaz. Yetkili yer her dosyada taraflar, talep ve uygulanacak özel düzenleme birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir. Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir ve somut dosyaya ilişkin hukuki değerlendirme yerine geçmez.
